Vier zinnen die zeggen wat je vond

Onderdeel van Psychologische test

In het psychologisch onderzoek en in het rollenspel krijg je de vraag om een situatie te beschrijven en te zeggen wat je deed. Daarbij kan een zin twee dingen doen. Hij kan weergeven wat er te zien was, en hij kan weergeven wat jij ervan vond. Dat verschil is klein in de spreektaal en groot zodra iemand doorvraagt.

Hieronder vier zinnen die het tweede doen terwijl ze het eerste lijken te doen, en wat er dan ontbreekt.

1. “Hij werd agressief”

Agressief is een oordeel. Het kan kloppen, maar er staat niet waaruit het bleek. Wie doorvraagt krijgt dan pas het antwoord waar het om ging: stond hij op, kwam hij dichterbij, ging zijn stem omhoog, pakte hij iets vast.

Het bruikbare alternatief is niet vager maar concreter: hij stond op en kwam twee stappen naar me toe. Dat is een waarneming, en een waarneming is met de zintuigen vast te stellen. Een oordeel niet.

2. “Er was sprake van geweld”

Deze komt uit onze eigen leesvragen, en hij staat er als voorbeeld van wat je juist niet doet bij het opnemen van een verklaring.

Wie hij duwde mij hard samenvat als er was sprake van geweld, vervangt een handeling door een categorie. De handeling is terug te halen en na te vragen; de categorie niet. In een verklaring is dat een probleem omdat er een oordeel in de mond van de getuige komt te liggen. In je eigen verhaal is het een probleem om een andere reden: je hebt het interessantste deel weggelaten.

3. “Het escaleerde”

Een woord zonder handelend voorwerp. Er staat niet wie wat deed, en dus ook niet wat jij deed. Dat is bij de meeste van deze zinnen het echte gebrek: ze beschrijven een situatie waarin jij toevallig ook aanwezig was.

Vergelijk: toen hij begon te schreeuwen ben ik een stap achteruit gegaan en heb ik gevraagd of we het buiten konden bespreken. Dezelfde gebeurtenis, maar nu staat erin wie er iets deed.

4. “Ik denk dat hij het niet zo bedoelde”

Deze is anders dan de vorige drie, want hier is niets mis mee. Een indruk mag, en bij dit onderdeel is jouw inschatting van een situatie zelfs precies waar het over gaat. Het gaat mis zodra de indruk de plaats inneemt van wat je zag.

De werkbare volgorde is: eerst wat er gebeurde, dan wat je ervan dacht, en dan wat je deed. In die volgorde is je indruk navolgbaar. Andersom moet de ander jou geloven op je woord.

Waarom dit te oefenen is

Omdat het geen karaktertrek is maar een manier van formuleren. Neem een situatie die je toch al hebt uitgeschreven voor je gesprek, en streep er elk woord uit dat een oordeel is: agressief, moeilijk, onredelijk, chaotisch. Kijk wat er overblijft. Is dat te weinig om het verhaal te vertellen, dan wist je de situatie minder goed dan je dacht, en dat is beter om nu te merken dan aan tafel.

Zet er daarna één zin met je indruk bij, op de plek waar hij hoort. Eén is genoeg.