Drie voorbeelden die je klaar moet hebben liggen

Onderdeel van Het sollicitatiegesprek bij de politie

In het psychologisch onderzoek en in het intakegesprek wordt je een paar keer gevraagd om een situatie te beschrijven. Wanneer stond je onder druk. Wanneer moest je samenwerken met iemand die je niet ligt. Wanneer heb je een grens gesteld.

Die vragen zijn niet moeilijk. Het lastige is dat je onder spanning niets kunt bedenken, en dat wat je dan zegt algemeen wordt: “ik blijf meestal wel rustig”. Daar kan de ander niets mee, en jij ook niet, want er komt een vervolgvraag.

Op de vraag wanneer je onder druk stond hoor je een verhaal te vertellen, geen eigenschap op te noemen.

Drie is genoeg

Je hoeft geen tien situaties paraat te hebben. Drie goede voorbeelden dekken het grootste deel van wat er gevraagd wordt, omdat één situatie meestal meerdere dingen laat zien: samenwerken én een grens stellen, of druk én een besluit nemen.

Kies er dus drie die verschillend genoeg zijn. Iets van werk of een bijbaan, iets van sport of vereniging, en iets privé. Ze hoeven niet spectaculair te zijn. Een gesprek met een boze klant is bruikbaarder dan een verhaal waarin je iemand uit een sloot hebt getrokken, omdat het dichter bij het werk staat.

Schrijf ze uit in vijf stappen

• Situatie. Waar, wanneer, wie erbij. Twee zinnen.
• Taak. Wat was jouw rol? Niet die van het team.
• Actie. Wat deed je precies? Dit is het langste stuk.
• Resultaat. Wat kwam eruit? Ook als het anders liep dan je wilde.
• Reflectie. Wat zou je nu anders doen?

Die laatste stap wordt het vaakst overgeslagen en weegt het zwaarst. Een voorbeeld waarin alles meteen goed ging, is een voorbeeld waarin niets te leren viel, en dat is precies wat er gevraagd wordt.

Hoe je weet of je er drie goede hebt

Loop ze langs met deze vraag: zou iemand die erbij was jouw beschrijving herkennen? Zo niet, dan staat er een samenvatting waar een situatie hoort.

Twee dingen gaan daarbij het vaakst mis. Het eerste is wij in plaats van ik: zodra je vertelt wat het team deed, is jouw aandeel uit het verhaal verdwenen, en daar ging de vraag over. Het tweede is een oordeel op de plek van een waarneming. Hij werd lastig is een conclusie; hij bleef voor de deur staan toen ik weg wilde is wat er gebeurde. Dat tweede is na te vragen en daarmee bruikbaar.

Kies er verder geen drie die op elkaar lijken. Drie keer een conflict op het werk dekt een klein deel van wat er gevraagd wordt; iets van werk, iets van sport of vereniging en iets privé dekt het meeste.

Uitschrijven is iets anders dan uit je hoofd leren

Het verschil is belangrijk. Uitgeschreven antwoorden zijn er om je verhaal helder te krijgen: je merkt bij het schrijven dat je de helft van de situatie was vergeten, of dat je niet kunt uitleggen waarom je deed wat je deed. Dat los je op papier op, niet in de kamer.

Opdreunen werkt averechts. Bij het rollenspel wijkt de acteur af van je script, en bij het gesprek merkt de commissie het aan je toon. Het gaat erom dat je je voorbeelden ként, niet dat je ze woordelijk kunt herhalen.