Twintig woorden die in een proces-verbaal thuishoren

Onderdeel van De taaltoets van de politie

Eerst wat deze lijst niet is: een lijst voor de taaltoets. De woordvragen in de taaltest van de politie gaan over gewone Nederlandse woorden en over de formelere taal uit brieven en berichten, niet over politietaal. Deze twintig horen bij wat daarna komt: de opleiding, en elk proces-verbaal dat je leest of schrijft.

Wat de lijst wel met de taaltoets gemeen heeft, is de manier van kijken. Bij bijna elk van deze twintig zit het verschil tussen goed en fout in wat een woord net níét betekent. Zo werken de foute opties bij een woordvraag in de taaltest vaak ook: tussen de opties staat een woord dat vlak naast het goede ligt.

Hieronder staan ze per groepje, met de betekenis en met het woord waar ze het vaakst mee verward worden.

Wie iets zag

Vier woorden die op elkaar lijken en drie verschillende dingen betekenen.

De gebeurtenis zelf

Deze vier gaan over het voorval en niet over de mensen erbij. Ze worden vaak zwaarder gelezen dan ze zijn: drie van de vier zeggen niets over ernst, schuld of gevolg, en juist dat maakt ze verraderlijk als je snel leest.

Hoe zeker je bent

Dit groepje is het lastigst, want alle vier de woorden klinken als zekerheid en alle vier betekenen iets anders.

De twee die het vaakst omgedraaid worden

Onderbouwen en bewijzen worden door elkaar gebruikt alsof ze hetzelfde zeggen. Dat doen ze niet: onderbouwen is er iets onder zetten dat het draagt, bewijzen is dat het daarna vaststaat. Hetzelfde geldt voor indiceren en vaststellen. Wie deze twee paren uit elkaar houdt, heeft de helft van dit groepje binnen.

Mogen en moeten

Hier gaat het om de grens tussen wat iemand mag, wat hij uit zichzelf doet en hoe snel dat moet. Alle vier komen ze uit ambtelijke taal, en alle vier hebben ze een alledaags woord dat er dichtbij ligt en net iets anders betekent.

Waarom je deze vier niet door elkaar mag halen

De vier woorden sluiten elkaar bijna uit. Een tekst die zegt dat iemand bevoegd was, zegt niets over of het verstandig was; een tekst die zegt dat iets ambtshalve gebeurde, zegt dat er geen verzoek aan vooraf ging. Wie ze door elkaar haalt, leest een andere tekst dan er staat.

Hoe je iemand behandelt

Dit laatste groepje zegt niets over bevoegdheden en alles over de omgang. Dat onderscheid is niet cosmetisch: een klacht gaat vaker over de manier waarop iets gebeurde dan over de vraag of het mocht.

Zo draagt zo’n woord een hele leesvraag

Neem een leestekst over een klachtencommissie die oordeelde dat een agent binnen zijn bevoegdheid had gehandeld, maar dat hij het onnodig hard had gedaan. De vraag eronder: hoe kunnen die twee oordelen naast elkaar staan?

Wie bevoegd leest als “het mocht” en daar een tweede woord naast zet dat over de zwaarte gaat, heeft het antwoord al. Bevoegdheid gaat over de vraag of iets mocht; proportionaliteit over de vraag of het zo moest. Twee vragen, dus twee antwoorden die elkaar niet uitsluiten.

Wie bevoegd leest als “het was goed”, ziet een tegenspraak die er niet staat en gaat zoeken naar een verklaring in de richting van een verdeelde commissie of een niet-bindend advies. In een meerkeuzevraag zouden die allebei tussen de opties staan. Het hele verschil tussen het goede en het foute antwoord zit in één woord uit de tabel hierboven, en niet in hoe goed je de tekst begreep.

Hoe je deze lijst gebruikt

Niet door hem uit je hoofd te leren. Lees de rechterkolom, want daar zit de betekenis in verstopt: een woord ken je pas als je kunt zeggen wat het níét is. Dek daarna de middelste kolom af en loop de twintig langs.

Kom je er bij een paar niet uit, dan weet je welke woorden je in de opleiding als eerste nodig hebt. Voor de taaltoets zegt deze lijst weinig. Of woordenschat daar je zwakke plek is, merk je aan vragen in de vorm van de test zelf, met gewone woorden: begin met de oefentest taal van de politie op kombijde.politie.nl, en oefen daarna verder met vragen in diezelfde vorm.

Waar ze vandaan komen

De omschrijvingen hierboven zijn met de hand geschreven en niet door een generator bedacht, om de simpele reden dat een regelmachine die betekenissen verzint zelfverzekerde onzin oplevert.